SỰ TRẺ TRUNG CỦA
HỘI THÁNH, GIA DÌNH VÀ TU SĨ VIỆT NAM
Giuse Phan Quang
Trí, O.Carm.
Roma, 25/01/2018
Khi
còn là một tân khấn sinh năm thứ nhất Triết học, tôi có dịp được xem một đoạn phim
ngắn nói về thực tại rất đáng buồn của xã hội mà chúng ta đang sống. Hồi tưởng
lại bộ phim đầy cảm xúc này và chia sẻ
nó với cộng đồng liên Tu Sĩ Rôma trong tập Kỷ Yếu mừng 60 năm thành lập, tôi có
ý tự nhắc nhở chính mình về trách nhiệm và ơn gọi dấn thân cho một xã hội và thế
giới ngày một tươi đẹp hơn theo như lời mời gọi của Hiến Chế Mục Vụ Gaudium et Spes của Công Đồng Vaticano
II: “Vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng của con người ngày nay, nhất là của
người nghèo và những ai đau khổ, cũng là vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo lắng
của các môn đệ Chúa Kitô, và không có gì thực sự là của con người mà lại không
gieo âm hưởng trong lòng họ.” Quả thế, môn đệ Chúa không được phép hờ hững trước
vấn nạn của thời cuộc và của anh chị em đồng loại. Để thực thi lời mời gọi này,
xem ra anh chị em Tu sĩ chúng ta khồng cần phải loay hoay kiếm tìm phương thế
đâu xa, vì chính chúng ta đây là khí cụ mà Thiên Chúa muốn dùng để lòng thương
xót của Người lan rộng hơn trong thế giới này.
Bộ phim bắt đầu bằng cảnh một người thanh niên
chạc chừng ba mươi một mình với chiếc xe đạp cà rịch cà tàng rong ruổi giữa phố
thị người xe tấp nập. Phía sau xe, anh còn kéo theo chiếc rơ-móc nhỏ với chiếc vài
chiếc xô nhựa. Anh dần dần tiến gần về phía khu siêu thị mua sắm vui chơi giải
trí với từng dãy nhà hàng xa hoa tráng lệ. Trông anh có vẻ lạc lõng giữa đám
đông giới trẻ thành thị quần là áo lượt, điện thoại trang sức đắt tiền. Thật ra
anh chỉ lướt qua các con phố phồn hoa để len lỏi vào những con hẻm nhỏ và tìm đến
với những cánh cửa thấp bé dẫn vào nhà bếp của một vài nhà hàng khách sạn anh
quen biết. Anh đến cùng với những chiếc xô nhỏ để thu gom thức ăn thừa. Cảnh tượng
này khá quen thuộc đối với tôi vì người hàng xóm cũ của gia đình tôi trước đây
vẫn làm như vậy. Bác ấy thường hay đi xin nước lèo cặn thừa từ các tiệm bún tiệm
phở về nấu cho heo ăn. Sáng kiến này giúp cho việc chăn nuôi gia súc vừa tiết
kiệm vừa rất hiệu quả. Cho nên việc làm của anh thanh niên chẳng có chi đáng cho
tôi phải bận tâm. Nhưng ít phút sau, mọi sự đã hàn toàn thay đổi.
Sau
khi gom thức ăn thừa, anh vội vã rời phố thị để trở về với xóm làng của anh. Nơi
đó có cả một đám trẻ nô nức ùa ra đón chào anh. Chúng phấn khích như đàn con
đón mẹ đi chợ về. Khi anh vừa dừng xe và xách chiếc xô nhựa đặt xuống nền đất
thì bọn trẻ ngay lập tức châu đầu vào và dùng tay bới vốc từng khúc xương gà, từng
cọng mì ý hoặc những mẩu bánh mì xấu xí dị hình. Bọn trẻ bắt đầu ăn. Chúng sung
sướng thưởng thức những thứ mà cách đó không xa, trước đó không lâu chính anh
chị em đồng bào của chúng đã vứt bỏ không tiếc xót. Có thể nói ai cũng đã khóc khi
chứng kiến bọn cảnh bọn trẻ hồn nhiên ngấu nghiến những mẩu ăn thức ăn thừa nhặt
ra từ thùng rác của những kẻ lắm tiền. Khán giả chạnh lòng khi bắt đầu hiểu ra
được động lực giàu tính nhân văn phía sau việc làm của người thanh niên tốt bụng
kia. Phải chăng chúng ta khóc là vì lương tâm của chúng ta đang tố cáo sự dửng
dưng vô cảm mà chúng ta đang có? Riêng tôi, tôi đã bật khóc không phải chỉ vì
có thế, mà hơn nữa là do những gì tôi chứng kiến tại đoạn cuối của bộ phim.
Người
thanh niên kia sau khi đem lại niềm vui và cơ hội sống cho lũ trẻ trong làng,
anh bắt đầu dắt xe trở về nhà. Nơi đó vợ và ba đứa con nhỏ cũng đang ngong
ngóng mong chờ anh. Anh trao cho người vợ một túi ni-lon nhỏ. Ai cũng có thể
đoán được rằng đó là túi thức ăn anh cũng vừa nhặt được từ thùng rác. Người vợ
cẩn thận lựa ra miếng gà có chút thịt cho vào đĩa cho cô con gái lớn độ chừng 5
tuổi. Miếng ít thịt hơn chị dành cho cậu con trai khoảng 3 tuổi, còn lại cô bỏ
vào đĩa cho chồng. Cô đón lấy đứa con bé nhất chưa biết đi và bồng ẵm nó đứng cạnh
chồng. Có lẽ cả nhà đang bị cơn đói cào xé ruột gan nên đứa bé gái lớn chẳng cần
phải chờ đợi gì nữa mà ngay lập tức đưa tay ra rón lấy miếng gà trên đĩa. Lúc
đó người bố kịp thời khẻ nhẹ vào tay cô con gái. Cô bé như hiểu được ý bố nên vội
vàng rút tay, cúi đầu, hai tay chắp lại phía trước ngực. Cô bé đang làm gì vậy?
Tôi tự hỏi… Người cha từ tốn đưa tay lên trán và cả nhà họ cùng làm theo: “Nhân
danh Cha, và Con và Thánh Thần. Amen.” Dĩ nhiên trước đó tôi đã rất xúc động khi
thấy người thanh niên cứu đói cho bọn trẻ cùng cảnh ngộ như anh. Nhưng điều khiến tôi bừng tỉnh và xúc động hơn
cả chính là lúc này. Trong khung cảnh vùng quê héo lánh quanh năm mất mùa,
thiên tai sâu xé phận người nông dân, bóng tối đã không thể khuất phục được những
con người lương thiện. Ngược lại ánh sáng đã bừng lên từ những tấm lòng bác ái,
ánh sáng của đức tin và của lòng biết ơn. Chính ánh sáng này khơi lên niềm hy vọng
cho biết bao lớp trẻ kém may mắn vì chưng trước khi nói đến chuyện thành đạt
hay giàu có trong tương lai thì trước mắt nhu cầu sống sót và tồn tại là cần
thiết nhất. Anh đã cứu chúng và cho chúng cơ hội nghĩ đến ngày mai.
Càng
ấn tượng hơn nữa khi tôi nhận ra rằng ánh sáng này bắt đầu từ khung cảnh gia
đình và xuất phát từ mẫu gương của chính bậc làm cha làm mẹ. Người cha trẻ đã xuất
sắc trở thành thầy dạy đức tin cho gia đình anh không phải bằng lời nói nhưng bằng
hành động. Anh nêu gương cho các con anh về lòng biết ơn khi anh sốt sáng làm Dấu
Thánh Giá cầu nguyện trước bữa ăn. Còn người mẹ trẻ thì đã thắp lên hạnh phúc của
gia đình nghèo này khi chị hóa thân thành biểu tượng sống của một tình yêu đích
thực, tình yêu cho đi. Chị thật phi thường khi nhường hết mọi phần cho chồng
cho con, không hề tính toán so đo thiệt hơn. Chiếc bàn ăn mốc meo ọp ẹp, mấy cái
đĩa nhựa cong vảnh và ngọn đèn dầu leo loét không thể ngăn cản gia đình này đạt
tới hạnh phúc mà biết bao nhiêu người giàu sang hằng mơ ước. Dài chưa tới 7
phút nhưng bộ phim tài liệu Chicken a la
Carte chứa đựng cả một bài học nhân văn vô cùng to lớn cho lương tri của
nhân loại hôm nay. Nó là câu chuyện thực xảy ra tại nước Philippines rất gần với
quên hương Việt Nam của chúng ta. Cho nên đối với tu sĩ Viết Nam chúng ta, thì
mẫu gương sống đức tin và đức ái của gia đình trẻ nhân vật chính trong bộ phim
chính là lời cật vấn cho căn tính và sứ mạng của chúng ta. Không nhất thiết phải
có thật nhiều thì chúng ta mới có thể thực thi đòi hỏi của Tin Mừng nhưng chỉ cần
chúng ta biết cho đi là chúng ta đã sống đúng với ơn gọi “Môn Đệ” của
mình.
Tập
kỷ yếu của Liên Tu Sĩ Roma dần hình thành trong bối cảnh chuyển tiếp từ năm cũ
sang năm mới 2018 với nhiều ngày lễ đặc biệt. Từ ngày Quốc Tế Người Nghèo lần đầu
tiên được cử hành tại Vatican (19/11/2017) đến đại lễ mừng Chúa Giáng Sinh, tất
cả đều như nhắc nhở người tu sĩ về căn tính khó nghèo của mình. Chính hình ảnh
Ngôi Lời hóa thân thành hài nhi Giêsu nằm giữa máng cỏ hang lừa đã trở nên dấu
chứng hùng hồn nhất cho tình yêu đích thực, tình yêu cho đi, tình yêu vô vị lợi.
Đức Giêsu Kitô “vốn giàu có, lại trở nên nghèo khó vì chúng ta, để chúng ta trở
nên giàu có nhờ sự nghèo khó của Người” (2Cr 8,9). Người đã là con của một gia
đình bình dân (x. Mt 13,55), và chính Ngài đã sống nghèo đến độ không dính bén
lệ thuộc vào bất thứ gì (x. Lc 9:58). Cái nghèo của Đức Kitô là cái nghèo của sự
liên đới, của cảm thông và chia sẻ do đó nó là “Tin Mừng,” là tin vui chuyển tải
thông điệp hồng phúc cho người nghèo và người bất hạnh. Cũng vậy, căn tính khó
nghèo, khiết tịnh, và vâng phục của người môn đệ Đức Kitô là nhằm làm chứng cho
tình yêu vô vị lợi, tình yêu đặt lợi ích người khác lên trên đến độ quên cả
chính mình. Anh chị em tu sĩ chúng ta khi “sống nghèo” vì lòng mến chứ không chỉ
nói về cái nghèo thì chúng ta đang cho đi nhiều hơn chúng ta tưởng vì kẻ khó cần
nơi chúng ta sự cảm thông và san sẻ nhiều hơn bất cứ điều gì.
Năm
nay đánh dấu 60 năm thành lập liên Tu sĩ Roma và kỷ niệm 30 năm phong Hiển
Thánh cho 117 vị Tử Đạo tại Việt Nam (19/06/1988). Sự trùng hợp này như một lời
nhắc nhở để tu sĩ chúng ta dần thân trong sứ mạng một cách đúng đắn nhất. “Con
nhà tông không giống lông cũng giống cánh.” Con cháu các thánh TỬ VÌ ĐẠO thì cũng
can trường tiếp nối hào khí của cha ông bằng việc SỐNG VÌ ĐẠO. Tuy sống xa quê
hương, nhưng chúng ta được mời gọi hòa nhịp với đường hướng mục vụ của các vị mục
tử tại Giáo Hội Việt Nam: Đồng Hành với các Gia Đình Trẻ. Chính chúng ta cần ý
thức và trân trọng vai trò “tế bào” xã hội và Giáo Hội của mỗi gia đình: tích cực
nâng đỡ họ bằng cầu nguyện và hy sinh hãm mình; đồng hành với họ bằng giáo huấn
tinh tuyền của Hội Thánh, mời gọi họ năng lãnh nhận bí tích Giao Hòa và Thánh
Thể; lắng nghe trăn trở của họ và chuyển đạt đến những chuyên gia có thể trợ
giúp họ. Nhưng xem ra những việc làm này còn hơi trừu tượng so với lời mời gọi
của Đức Thánh Cha Phanxicô. Trước cử tọa hơn 2500 người tham dự Đại Hội Toàn Quốc
lần thứ V của Giáo Hôi Ý (the 5th National
Ecclesial Congress for the Church in Italy) với chủ đề Một Nhân Loại Mới trong Đức Kitô, Ngài ngỏ lời trực tiếp với giới
trẻ: “Hỡi các bạn trẻ, xin đừng chỉ đứng ngó cuộc sống từ các ban công, mà hãy
dấn thân và hòa nhập vào những cuộc đối thoại rộng lớn trong cả lĩnh vực xã hội
lẫn chính trị.” Không phải chỉ có các bạn trẻ người Ý mà mỗi tu sĩ Việt Nam
chúng ta, nhất là ai đang nghiên cứu và học tập tại Giáo Đô Rôma cũng cần hưởng
ứng lời kêu gọi của vị cha chung. Đã đến lúc chúng ta cần ý thức hơn về sứ mạng
dấn thân tích cực trong cuộc đối thoại giữa đức tin và lý trí nhằm giúp con người
thời đại nhận thấy Giáo Hôi không phải là một bảo tàng viện cũ kỹ nhưng đích thực
là nguồn suối sống động, nhờ đó mọi Kitô Hữu có thể chiếu tỏa sự sống ra xung
quanh (x. ĐTC Phanxicô, Phát Biểu khai mạc Thượng Hội Đồng Thế Giới về Gia
Đình, tháng 10, 2015).
Sau cùng, dòng suy tư về căn tính và sứ mạng của Tu sĩ Việt
nam tại Rôma nhắc nhớ chúng ta về cuộc đời và gương sáng của một nữ tu rất trẻ,
Thánh Nữ Théresè Hài Đồng Giêsu. Khi vừa tròn đôi tám, chị Thánh tuy đã đạt được
ý nguyện là trở thành đan sĩ Cát Minh nhưng vẫn cứ khắc khoải tìm kiếm thánh ý
Thiên Chúa cho chính cuộc đời của chị. Chị đã vui mừng khôn xiết khi được ơn
khám ra ơn gọi đó:
“A! Con biết rồi, từ nay trong lòng Hội Thánh, con sẽ là tình yêu.” Kể từ giờ
phút đó, Théresè không ngừng dấn thân cho
tình yêu, sống vì tình yêu và hóa mình thành tình yêu đem lại niềm an ủi cho bất
cứ ai mà chị tiếp xúc. Món quà vô giá người nữ tu trẻ này để lại cho chúng ta
chính là linh đạo thơ ấu thiêng liêng của chị. Không chỉ biết rõ mà còn dấn
thân hết sức quyết liệt cho ơn gọi của mình, Chị Thánh chính là mẫu gương cụ thể
trình bày cho chúng ta biết thế nào là SỐNG VÌ ĐẠO: thể hiện tình yêu bằng những
điều gần gũi và dung dị nhất trong đời sống thường ngày của chúng ta.
Sống,
học tập và làm việc tại Rôma, anh chị em tu sĩ Việt nam trong suốt sáu thập kỷ
qua đã lãnh nhận biết bao ơn huệ Chúa ban qua Giáo Hội nói chung và Giáo Hội địa
phương nói riêng. Chính vì vậy, sẽ đẹp hơn rất nhiều khi chúng ta không những
nói lời tri ân mà còn hành động cách cụ thể để góp phần phát triển Hội Thánh tại
vùng đất này, nơi mà chúng ta đang sống và thụ ơn. Là dòng giống Lạc Hồng, là
con cháu các Thánh Anh Hùng Tử Đạo Việt Nam, tu sĩ chúng ta thừa hưởng nhiều di
sản quý báu để đóng góp cho sự phồn vinh và phong phú của Giáo Đô Rôma. Một
trong những di sản ấy chính là tinh thần trẻ trung và truyền thống gắn kết chặt
chẽ vốn có của các gia đình Á Đông. Tinh thần trẻ trung thể hiện qua nhiệt huyết
dấn thân. Tinh thần gia đình thấm đượm trong tình liên đới hiệp thông không
phân biệt hội Dòng hay chức vị. Bảo tồn và phát huy được hai món quà thiêng
liêng ấy là chúng ta đã có thể hoàn thành sứ mạng là Môn Đệ Đức Kitô, làm chứng
cho Tin Mừng Cứu Độ, và giới thiệ gương mặt trẻ trung gần gũi của Hội Thánh cho
nhân loại hôm nay.
